De zegen van twee dimensionaal denken

“Behoort gij tot ons of tot onze tegenstanders?” vroeg Jozua, terwijl hij naar een man toeliep die met uitgetrokken zwaard voor hem stond (Jozua 5:13). Jozua was als leider van de Israëlieten in stilte naar de vesting Jericho gegaan om te onderzoeken hoe hij deze stad zou kunnen veroveren. Plotseling stond hij voor die man met dat uitgetrokken zwaard. Voor Jozua waren er twee mogelijkheden: of hij had met een wapenbroeder te maken, of met een tegenstander..... Het antwoord van de man was verrassend; hij zei namelijk: “Neen!”

Wat moet je nu met zo’n antwoord? Je hebt eenvoudig de mensen opgedeeld in voor- en tegenstanders en plotseling zegt iemand: “Neen”. Moet je met zo iemand gaan vechten of moet je hem de hand schudden?

De onbekende man maakte zich bekend door iets aan zijn afwijzend antwoord toe te voegen. Hij zei: “Neen, maar ik ben de vorst van het heer des Heren.” Met deze derde mogelijkheid had Jozua geen rekening gehouden: God Zelf was aan hem verschenen. Daarom ging hij niet vechten en evenmin de hand schudden. In eerbied boog Jozua zich neer met de vraag: “Wat heeft mijn heer tot Zijn knecht te zeggen?” Een derde mogelijkheid van reageren!

Uit dit voorval blijkt dat God Zich niet in onze of-of schema’s laat inpassen. Zelfs niet als Zijn volk in oorlog is en voor de poorten van Jericho staat. In de volgende twee hoofdstukken wordt beschreven hoe Rachab met haar familie uit Jericho wordt gered, hoewel ze heidenen waren en hoe Achan -de Israëliet- met zijn gezin omkomt. God deelt mensen anders in dan wij.

Dikwijls valt het mij zwaar dat de wereld ons keuzes opdringt waar ik me als gelovige helemaal niet in kan vinden. Er worden uitspraken gevraagd in een polariserende sfeer, waarbij gesuggereerd of zelfs gezegd wordt, dat als je niet voor het ene kiest, je ‘automatisch’ voor het andere alternatief bent.

Maar die andere mogelijkheid spreekt mij ook niet aan. Je bent dus óf links óf rechts, óf progressief óf conservatief, óf totalitair óf autoritair. Het is mij duidelijk dat je als individueel christen in een bepaald land, in een gegeven situatie voor een bepaalde oplossing kan of moet kiezen. Er is tegenwoordig echter de tendens dat alle gelovigen over allerlei problemen in de wereld uitspraken moeten doen.

In de sfeer van: ‘God is niet neutraal, Hij heeft gekozen.’ En omdat God gekozen heeft, moeten wij ook kiezen, uit gehoorzaamheid. Eens zag ik iemand demonstreren met de leuze: ‘Als Christus nu geleefd had, zou Hij hier gestaan hebben!’ Ik vroeg me af: ‘Hoe weet die jongeman dat zo zeker?’

De geschiedenis leert dat ‘links’ of ‘rechts’ denken al heel oud is. Honderden jaren voor Christus’ geboorte leefde de ‘idealist’ Plato. Hij wilde geen -of in elk geval zo weinig mogelijk- privaat bezit. Plato zei: ‘De belangen van de gemeenschap gaan voor die van de enkeling.’

Aristoteles daarentegen was de ‘realist’, degene die -in hedendaagse terminologie- het ‘rechtse’ denken aanhing. Hij verzette zich ertegen dat de staat de belangen van de gemeenschap dwingend aan de enkeling oplegt. Hij verwachtte dwang en terreur als resultaat.

De ‘rechtsen’ en de ‘linksen’, beiden hebben een deel van de waarheid en worstelen met een deel van de onmacht. De ‘rechtsen’ hebben eeuwen de tijd gehad om te bewijzen hoe goed hun systeem is, maar het faalt. Waar ‘links’ aan de macht is moet men dikwijls de grenzen sluiten omdat de mensen hun ‘paradijs’ willen ontvluchten.

Realisme-idealisme, rechts-links; deze tegenstellingen bestonden al in Jezus’ dagen. Heeft Hij gekozen? Was Hij vóór of tégen de Romeinse overheersing? Koos Hij vóór de Zeloten (vrijheidstrijders) en tégen de tollenaars? Was Jezus een revolutionair, in de zin zoals wij er tegenwoordig over spreken? Heeft Hij gekozen vóór de armen en tégen de rijken?

De Bijbel leert dat Jezus bewogen was met de armen, maar ook rijken tot vriend had. Hij werd een vriend van tollenaars genoemd, maar had een Zeloot in Zijn team. De Heer liet Zich destijds voor de poorten van Jericho niet in een menselijk of-of schema drukken en ook niet toen Hij als mens op aarde rondwandelde.

De of-of schema’s waarmee wij worstelen, komen niet van Hem, maar zijn een gevolg van de macht van satan.

Christus introduceert de zegen van het denken in een nieuwe dimensie. Deze tweede dimensie staat loodrecht op onze of-of’s als links-rechts. De polen zijn niet ‘idealisme-realisme’, maar God-satan. Dat is de polarisatie die Hij introduceert als Hij zegt: “Wie met Mij niet is, die is tegen Mij en wie met Mij niet bijeenbrengt, die verstrooit” (Lucas 11:23). Wie met Hem niet in het Koninkrijk van het Licht is, die is in de duisternis en wie mensen niet naar het Koninkrijk van het Licht brengt, die verstrooit.

Schematisch zou ik het als volgt willen voorstellen:

Een onbekeerde heeft nodig dat hij wederom geboren wordt, want dan komt hij in het Koninkrijk van God, zegt Jezus (Johannes 3:3). Dat is ongeacht of iemand ‘links’ of ‘rechts’ denkt. Onbekeerden die bijvoorbeeld ‘links’ zijn tot ‘rechts’ denken bekeren of omgekeerd, is niet meer dan een ‘volksverhuizing in het rijk van de duisternis’. Het lost niets wezenlijks op, het verstrooit.

Als we echter uit de duisternis tot het Licht komen, gaan we de dingen in een ander licht leren zien. We zullen steeds meer naast ons ‘gelijk’ ook onze ‘onmacht’ ontdekken, ongeacht welk politiek of sociaal systeem onze voorkeur heeft.

Want politieke voorkeuren gaan bij wedergeboorte niet zonder meer verloren. Ze komen echter in een ander licht te staan en worden minder absoluut. Zo kon Jezus een Zeloot en een tollenaar in een team verenigen. Zij vonden elkaar -ondanks hun verschillende politieke voorkeuren!- in een Koninkrijk van een hogere orde.

Jezus leerde Zijn discipelen dus om in eenandere orde, in een andere dimensie te denken. Hij zei: “Zoekt eerst het Koninkrijk van je hemelse Vader en Zijn gerechtigheid en dit alles (waar de ongelovigen zich voor uitsloven en hun leven voor geven) zal je bovendien geschonken worden” (Mattheus 6:33).

Hoe wordt het ons geschonken? Ik weet het niet, maar dat maakt de belofte niet minder betrouwbaar. En voor ieder die in het Licht wandelt en bepaalde moeilijke politieke en sociale beslissingen moet nemen geldt deze belofte: “Ik leer en onderwijs u aangaande de weg die gij (!) gaan moet; Ik raad u; Mijn oog is op u. Weest niet als een paard, als een muildier zonder verstand, welks trots men bedwingt met toom en bit, opdat het u niet te na kome” (Psalm 32:8-9).

En Jozua vroeg hem: “Behoort gij tot ons of tot onze tegenstanders?” Doch hij antwoordde: “Neen ...., maar ik ben de vorst van de heer des Heren”.

Mei 1984